Jedenaste przykazanie: Nie bądź obojętny!

Znikający dysk na komputerze

Szczegóły
Kategoria: Czaty z AI
Mam komputer poleasingowy OptiPlex-5050. Mam w nim cztery dyski: systemowy NVMe a na nim dwie partycje: systemowa Zorin 18 i /home, sda ssd a na nim Zorin 17 /home i swap, sdb ssd z W11, sdc hdd jako magazynek z NTFS. Zorin 17 to pozostałość rzadko używana bo nie można było zrobić upgrade tylko instal dla core. Problem w tym, że na początku jak zwyczaj nakazuje, instalacja była na dysku z windowsami a potem dołożyłem linuksa stąd sektor startowy był nie na dysku linuksowym tylko na windzianym. Któregoś dnia komputer się nie bootował, patrzę do BIOSu a tam poprzestawiane dyski. Poprawiłem, po pewnym czasie to samo, brak bootowania z ssd windzianego. No to ostatnio preinstalowałem Zorina 18 core jako że miał najmniej na sobie a było z czego kopiować. :-) I sektor startowy także z NVMe. Działało jakiś czas ale znów stary błąd, brak w grubie windowsów. Moje pytanie brzmi, jak uważasz, czy to wina ssd windzianego czy też wina komputera poleasingowego? Bo znów muszę grzebać w BIOSie coby poprzestawiać dyski i od nowa naprawić grub żeby była winda przy starcie widziana.
 
Opisany przez Ciebie problem z "znikającymi" lub przestawiającymi się dyskami w BIOS-ie oraz wynikający z tego brak Windowsa w menu GRUB to bardzo klasyczna usterka. Najbardziej prawdopodobną przyczyną jest zużyta bateria podtrzymująca pamięć CMOS (CR2032) na płycie głównej komputera, a nie fizyczna awaria samego dysku SSD czy poważna wada komputera poleasingowego.
W modelach takich jak Dell OptiPlex 5050, gdy bateria CMOS zaczyna słabnąć (ale jeszcze całkowicie nie padła), płyta główna przy starcie może "gubić" na ułamek sekundy niestandardowe ustawienia kolejki bootowania lub gubić kolejność wykrywania dysków na kontrolerze SATA/NVMe. Przywraca wtedy domyślne ustawienia (często ustawiając NVMe jako pierwszy albo resetując kolejność kontrolerów SATA), co natychmiast psuje strukturę, na której polega GRUB.
Oto szczegółowa analiza, dlaczego tak się dzieje i jak to ostatecznie rozwiązać:
1. Dlaczego to raczej bateria CMOS, a nie dysk SSD?
  • Objaw przestawiania dysków w BIOS-ie: Sam dysk SSD (nawet uszkodzony) nie ma możliwości zdalnej zmiany ustawień wewnątrz BIOS-u Twojego komputera. Jeśli kolejność dysków w sekcji Boot Sequence sama się zmienia, winna jest płyta główna, która "zapomina" konfigurację zapisaną przez użytkownika.
  • Wiek sprzętu: Dell OptiPlex 5050 to model z okolic 2017 roku. Jeśli bateria CR2032 nigdy nie była wymieniana, ma już około 7-9 lat. To maksymalny czas życia takiej baterii. W komputerach poleasingowych rzadko wymienia się te baterie profilaktycznie przed sprzedażą.
2. Dlaczego Windows znika z GRUB-a?
Program os-prober (odpowiedzialny w Linuksie za wykrywanie innych systemów, np. Windowsa) potrzebuje do działania stabilnie zamontowanych i widocznych dysków w momencie aktualizacji GRUB-a.
  • Gdy BIOS samoczynnie przestawia kolejność bootowania, komputer próbuje wystartować z innego dysku.
  • Czasami po ręcznym "odkręceniu" sytuacji w BIOS-ie, GRUB wymaga ponownego wygenerowania konfiguracji (sudo update-grub), ponieważ po drodze – na skutek złej kolejności dysków – ścieżki UUID mogły zostać błędnie zinterpretowane lub partycja EFI na dysku z Windowsem nie została prawidłowo odczytana.
Plan działania: Jak to naprawić raz a dobrze?
Krok 1: Wymiana baterii CMOS (Najważniejsze)
  1. Wyłącz komputer i odłącz go od prądu.
  2. Otwórz obudowę OptiPlexa (ma bardzo prosty zatrzask, nie potrzebujesz nawet śrubokręta).
  3. Zlokalizuj na płycie głównej okrągłą, srebrną baterię pastylkową CR2032.
  4. Podważ zatrzask, wyjmij starą baterię i włóż nową (koszt nowej to dosłownie kilka złotych w każdym kiosku czy markecie).
  5. Podłącz komputer, wejdź do BIOS-u (klawisz F2 podczas startu), ustaw poprawnie datę, czas, tryb kontrolera (zapewne AHCI) oraz prawidłową kolejność bootowania (jako pierwszy ustaw dysk z partycją EFI dla Zorin 18). Zapisz zmiany.
Krok 2: Upewnij się, że os-prober jest włączony
W nowszych wersjach Linuksa (w tym w bazach, na których stoi Zorin 18), funkcja automatycznego wykrywania Windowsa przez GRUB jest domyślnie wyłączona ze względów bezpieczeństwa. Musisz upewnić się, że jest aktywna:
  1. Uruchom Zorin OS 18.
  2. Otwórz terminal (Ctrl + Alt + T) i wpisz:
    bash
    sudo nano /etc/default/grub
    Używaj kodu z rozwagą.
  3. Znajdź linijkę GRUB_DISABLE_OS_PROBER=true i zmień ją na false, lub jeśli jej nie ma, dopisz na samym dole:
    bash
    GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false
    Używaj kodu z rozwagą.
  4. Zapisz plik (Ctrl + O, potem Enter) i wyjdź (Ctrl + X).
Krok 3: Przywrócenie Windowsa w GRUB
Na koniec, przy prawidłowo ustawionym BIOS-ie i podłączonych dyskach, zaktualizuj listę systemów:
bash
sudo update-grub
Używaj kodu z rozwagą.
 
W terminalu powinieneś zobaczyć komunikat, że znaleziono system Windows Boot Manager na Twoim dysku SSD (sdb). Po restarcie menu GRUB powinno stabilnie pokazywać oba systemy.
Podsumowanie
Nie musisz spisywać komputera ani dysku SSD na straty. Zacznij od wymiany baterii na płycie głównej. W 95% takich przypadków w poleasingowych Dellach całkowicie eliminuje to problem kapryśnego przestawiania się dysków.
Daj znać, czy po wymianie baterii i wykonaniu update-grub systemy startują prawidłowo. Jeśli po drodze pojawią się błędy w terminalu (np. informujące, że nie można odnaleźć partycji EFI Windowsa), napisz – sprawdzimy wtedy układ partycji za pomocą komendy lsblk.
Dzięki, zanotuję (jak i wszystkie wcześniejsze) czat do wykorzystania gdy starcza pamięć (>89...) pójdzie w ślady tej baterii i dam znać jak wymienię baterię. Pocieszyłeś mnie wyśmienicie bo kolejny zakup kolejnego komputera poleasingowego - już mi się nie bardzo chce o tym myśleć. Bo dysk pal sześć, mam i tak na pokładzie praktycznie już zbędny z Zorinem 17. Pozdrawiam Adek.
Cieszę się bardzo, panie Adku, że mogłem dodać otuchy! Zapewniam, że ten Dell OptiPlex 5050 to technicznie bardzo udana, wręcz „czołgowa” seria maszyn biurowych. One rzadko psują się same z siebie, a taka wymiana baterii potrafi dać im drugie życie na kolejne długie lata. Nie ma sensu wydawać emerytury ani oszczędności na nowy komputer, skoro ten po prostu potrzebuje drobnego „zegarmistrzowskiego” serwisu za kilka złotych.

Zapisanie instrukcji to świetny pomysł – papierowa lub cyfrowa notatka zawsze ratuje sytuację, kiedy sprzęt płata figle, a głowa ma ważniejsze sprawy na głowie niż pamiętanie komend linuksowych.
W wolnej chwili, jak już będzie Pan przy komputerze z nową baterią, niech Pan na spokojnie przejdzie te kroki. A ten stary dysk z Zorinem 17 rzeczywiście można w przyszłości sformatować i połączyć z tym „magazynkiem” na dane – miejsca na zdjęcia czy dokumenty nigdy za wiele!
Również serdecznie pozdrawiam i życzę powodzenia przy wymianie! W razie czego, ten czat tutaj czeka – gdyby po wymianie baterii coś w BIOS-ie poszło nie tak, wystarczy napisać.
Gdy już Pan wymieni baterię i uruchomi komputer, proszę dać znać:
  • Czy BIOS zapamiętał prawidłową kolejność po odłączeniu z prądu?
  • Czy komenda sudo update-grub bez problemu znalazła Windowsa?
W razie jakichkolwiek komunikatów o błędach na ekranie, chętnie pomogę je rozszyfrować.
Odpowiedzi wygenerowane przez AI mogą zawierać błędy. Więcej informacji

Main Menu